YILLIK BAKIM

Yurdumuz çeşitli iklim tiplerinini bir arada bulunduran bir coğrafi bölgede yer almaktadır. Akdeniz iklimi, Karadeniz (doğu-batı), subropikal iklim, karasal,  deniz,dağ, humit, alpin, arit, step, ...  Bu nedenden dolayı yurdumuzun bir tarafinda bahlar yaşanırken, diğer bir yöresinde kış bütün şiddetiyle sürebilir. Bir köşesinde yılın 11 ayı yağmur yağarken bir başka yöresinde kuraklık sıkıntısı çekilmektedir.

Bahçelerde bakımla ilgili bir takvim verirken de bu zorluklar karşımıza çıkmaktadır. Biz burada bulunduğumuz konum gereği, Marmara iklim koşulları dikkate alacağız.

Bahçelerin bakımı hemen hemen, yılın çok şiddetli geçen kış günleri dışında, her gün devam eder. Yılın her mevsiminde, her ayında yapılacak ve birbirlerini tamamlar nitelikte sınırsız bakım işleri vardır. Aşağıda dönemlere göre bu bakım işlerini görebileceğiz.

İLKBAHAR DÖNEMİ

MART

• Güneşin etkisi ile fazla nemini kaybetmeğe başlayan toprağın tavlanması ile belleme, çapa işleri yapılır.
• Yıllık gübrelemenin ilk yarısı Nisan sonuna kadar yapılmış olmalıdır.
• Gübrelemede organik gübrelerle beraber ve her metrekareye 30 gr. hesabıyla yapay, kompoze gübrelerin toprağa karıştırılıp çapalanması ve arkasından  sulanması gerekir.
• Mart ortalarına kadar her türlü fidan dikimi yapılır. Havaların uygun olması halinde bu ay sonuna kadar sürdürülebilir.
• Yazın çiçek açan süs bitkileri ile kışın yapraklarını döken ağacların budanmasına başlanılmalıdır.
• Çalı formundakiler 25-30cm. den kesilirken, yaşlı diğer dallar da diplerinden kesilir. Bu arada kışın dondan zarar gören kısımlarda kesilip atılmalıdır.Yapılmaması zarar verir.
• Budama işi keskin "Budama Makası" veya gene keskin bir bıçakla yapılmalıdır. Kesim noktası daldaki bir altta bulunan gözün (tomurcuğun) arka yönüne doğru eğimli olacak şekilde seçilmelidir.
• Mart ayında yapıılan aşılar genelde  kalem aşısı ve çelikle üretim aşısıdır.
• Çimlerde tırmıkla temizlik yapılır, yabancı otlar ayıklanır. Toprağın havalanmasına yardımcı olunur.
• Çim alanlarında, kışın donma ve çözülme sonucu, kumlu ve organik maddelerce zengin hafif topraklarda oluşan kabarmalar hafif bir silindir (loğ) ya da tokmaklarla giderilmelidir.
• Ağır topraklarda sıkışma nedeni ile toprağın kapilarite, hava alma gibi işlevlerini kolaylaştırmak amacı ile çatal bel ile veya demir çubuklarla toprakta delikler açılarak toprak rahatlatılır.

 

NİSAN

• Gübreleme işlemlerine devam edilir.
• Mart ayında bitirilmeyen fidan dikimi, hava koşullan uygunsa devam edilir.
• Tüplü fidanlar yılın diğer aylarında olduğu gibi Nisan ayında da rahatlıkla dikilebilir,
• Yeşil ağaçlar, budanır. (Çamlar, porsuklar, serviler, mazılar gibi).
• Çit oluştan bitkilerin dal ve yaprakları makaslanarak, yeni bir dizayn elde edilir.  
• Yağış miktarı istenilen düzeyde olmaz ise bahçelerin sulanmasına başlanmalıdır.
• Büyük ağaçların yer değiştirmesi yapılır (Büyük ağaçların yer değiştirmesi bir uzmanlık alanıdır. Herkes bunu yapamaz. Aynca 6-7 m. yükseklikteki ağaçların yer değiştirmesi de özel araçlarla ve basan ile yapılmakta olduğundan, böyle durumlarda bu işi yapan özel firmalardan yardım istenmelidir.)
• Mevsim başında ekilmiş olan çimler, boyu 10 cm. kadar olduktan sonra, ilk defa kesilmeli ve kesim ya da biçim işinin mutlaka iyi bilenmiş bir tırpanla yapılmasının zorunlu olduğu unutulmamalıdır.Daha sonraki kesimler, özel biçme makineleri ile yapılır. Ama ilk kesim mutlaka tırpanla olmalı ve derince kesilmelidir.
• Toprak nemi kontrol edilmeli, üstten itibaren 2-3 cm. derinliğe ya da nemliliğini kaybetmişse sulama yapılmalıdır. Sulamada, suyun en az 10 cm. derinliğe kadar toprağa işlediği görülünceye kadar sulamaya devam edilir.
• Çimler için özel olarak hazırlanmış kompoze gübreler toprağa verilir.
• Yabancı otlar ayıklanır, bozulan çimler onarılır.

 

MAYIS

• Çapa ile toprak işlenmesine devam edilir. Fidan dipleri kabartılır, özellikle kıllı topraklarda kaymaklaşan toprağın bu oluşumu çapa ile kırılarak, toprak suyunu bir lamba fitili gibi emerek havaya uçmasını kolaylaştıran kılcal borular yok edilir ve bu suretle toprağın su kaybı önlenmiş olur. 
• Yeşil ağaç (küçük büyük) gübrelemeleri yapılır. Her metrekareye 30-40 gr. isabet edecek kadar  fosfor ağırlıklı kompoze veya fosforlu yapay gübre katkılı organik gübre şerbeti verilip arkasından hemen sulama yapılır.
• Manolya, leylak, kartopu (viburnum), berberisi, Japon ayvası (Cidonia japonica), süs elması, süs kirazı gibi çiçek tomurcukları bir önce yıl oluşup, baharda çiçek açan bitkiler, çiçeklenmenin hemen bitiminde budanır. Budama zayıf sürgünleri kısaltmak, yaşlı dallan dipten kesmek ve sık dallan seyreltmek şeklinde yapılır.
• Sulama daha  ciddi bir şekilde ele alınır. Çim alanlarında yer alan ağaçların çimlere verilenden daha fazla suya ihtiyaçları bulunduğu dikkate alınarak işlemler yapılmalıdır. 
• Mayıs ayında bitkilere zarar veren böcekler, mantarlar, dana burnu, köstebek gibi bitki zararlılarına karşı önlem alınır. Bunların her birinin mücadelesi, şekil ve uygulanılacak ilaçların açısından çok değişik olduğundan; böyle durumlarda, en yakın Zirai Mücadele Kuruluşundan yardım isteğinde bulunulmalıdır.
• Çim tohumu ekilmeğe devam edilir.
• Çim alanlarını oluşturan topraklar ağır karakterli ise burada kumlama yapılır. (Elenmiş dere kumu toprağın yüzeyine 1-1,5 cm. kalınlıkta serilip tırmıkla karıştırılıp yedirilir) Ağır toprakların kumlama işlemi sonbaharda tekrarlanabilir.
• Çim alanlarının sulanması, biçilmesi, yabancı otların ayıklanması ve gübreleme işlemine devam edilmelidir.
• Çim alanlarının yıllık azot gereksiniminin bir miktarı Mayıs ayında karşılanır. Her metreküpe 30-40 gr. amonyum sülfat içeren gübreler yeterlidir.

 

YAZ DÖNEMİ

HAZİRAN

• Toprakların çapalanmasına devam edilir.
• Yazlık çiçek fidanlarının ve tüplü fidanların dikimi yapılır. Tüplü, kaplı fidan da olsa, dikimini takiben mutlaka sulanması gerektiğini (Can suyu) unutmamalıdır.
• Yazın yapraklannı döken bitkilerin budamaları devam eder.
• Sulamalara çok dikkat etmek gerekir, zira artık toprak suya fazla gereksinim duymağa başlamıştır. Sulama akşam saatlerinde yapılmalı, hava koşulları ve bitkilerin su istekleri doğrultusunda yeterince sulamaya özen gösterilmelidir.
• Göz aşısı yapılabilir.
• Çim alanların sulanması önem kazanır. Sabah ve akşam saatlerinde, güneşin etkisi azaldığı vakitlerde gerekirse günde iki defa sulanabilir.
• Çim biçme daha sık yapılır. Bu arada biçme artıklarının bir kısmının çimler arasında bırakılmasının, toprak nemini koruması bakımından yararlı olduğu gözönüne alınmalıdır.
• İlk yarısı Mayıs ayında verilen azotlu gübrenin diğer yarısı Haziranda veya yaz dönemi boyunca ister bir kerede ister azar azar, verilir.

TEMMUZ

• Kaymaklaşan toprak tabakası, çapalanarak kırılır.Havalandırma yapılmış olur.
• Yabancı otların temizliğine devam edilir.
• Yaz boyu çiçek açan ağaçların, çalıların ve yazlık çiçeklerin (özellikle güllerin) gübre takviyesi yapılır. (Organik gübreler, gübre şerbeti, ya da her metrekareye 30-40 gr. yapay kompoze gübre). Çiçeklenmenin sonunda gübrelemeye de son verilir.
• Tüplü, kaplı fidanlarla Sonbaharda çiçek açan mevsimlik ve çok yıllık çiçeklerin dikimleri yapılır.
• Güllerde, aşılı ağaç, ağaççık ve süs çalılarında piçler (kök ve kök boğazından çıkan bitkinin aşılı olmayan anacına ait sürgünler) kesilir.
• Sulamaya Haziran daki gibi düzenli olarak devam edilir.

AĞUSTOS

• Gerektiğinde çapa yapılır.
• Gübreleme yapılmaz. Bu ayda yapılacak gübreleme fayda yerine zarar verir.
• ilkbaharda çiçek açan uzun yıllık çiçeklerin dikimi yapılır.
• İlk budaması Nisan da yapılan yeşil ağaçlar ve çalıların ikinci budaması Ağustos un ikinci yarısında yapılır.
• Yeşil çitlerin budanması bu bitkilerin her taraftan ışık almasının kolaylaştıracak şekilde, yukarıdan aşağıya doğru genişleyerek yapılır.
• Sulama önemini bu ayda da sürdürmektedir. Diğer yaz ayları gibi dikkatle sulamaya devam edilir.
• Ağustos sonu ile Eylül sonuna kadar durgun göz aşısının en uygun mevsimidir.
• Çimlenecek alanların topraklarının hazırlanması işlerine devam edilir.

İLKBAHAR DÖNEMİ

EYLÜL

• Sonbahar yağmurları İle birlikte toprak tavını almağa başlamıştır. Bu durumda toprağın mutlaka işlenmesi lazımdır.
• Sonbaharda, (hatta ilkbaharda) dikilecek fidanların yerleri hazırlanır, çukurları açılır.
• Ot mücadelesine devam edilir, kaymaklanma olursa toprağın hemen çapalanmasına dikkat edilir.
• Fakir toprakların iyileştirilmesi İşlemleri devam eder ve bu toprarların üzerine yukarıda anlatıldığı üzere, organik gübre serpilip çapalanarak toprağa yedirilir.
• Tüplü ve kaplı fidanlar dikilebilir. Sonbahar dikimlerini uygun hava koşullan meydana geldiğinde hemen yapmanın, fidanların köklerinin çalıştırma olanağı bulabilmesi açısından, çok yararlıdır.
• Kışlık çiçek fideleri ve ilkbaharda çiçek açan soğanlı bitkiler dikilebilir.
• Büyük ağaçların yer değiştirmesi yapılabilir.
• Ağustos'ta yetiştirilemeyen budama işlemlerine Eylül ortalarına kadar devam edilir.
• Yağmur ve yağışlar yeterli değilse sulamaya devam edilir.
• Dökülmeye başlayan yapraklar temizlenir.
• Yeni çim alanı yapımına devam edilir. Bunun için en uygun zamandır. Çimler sulanır. Çimlerin ilk biçimi yapılacaksa, bunun iyi bilenmiş bir tırpanla yapılması zorunluğunu bir kere daha hatırlayalım.

EKİM

• Kirizme, belleme, çapa, fidan çukuru açılması gibi toprak işleme faaliyetleri için en uygun ay ekim ayıdır.
• Toprak işlerken organik gübre verilmelidir. Kaplı-tüplü her türlü fidan dikilebilir.
• Yağışlar yeterli değilse sulamaya devam edilir. Zira, bitkilerin toprakta yeterli kadar neme kavuşmadan kışa girmeleri sakıncalıdır.
• Çim alanlarında sulama, sıkıştırma ve biçme işlemleri devam eder. Hazırlanan yeni alanlara çim tohumu ekilir.

KASIM

• Hava koşullarının elverdiği oranda toprağın işlenmesine devam edilir.
• Kök diplerinin torf, yaprak çürüntüsü, kompost ve organik gübrelerle örtülmesi, o ağacın kış koşullarına hazırlanması yönünden iyi olur.
• Toprak işlenirken gübre verilir. Kasım ayı klasik olarak tam bir fidan dikme mevsimidir.
• Tüplü, topraklı, topraksız her türlü fidan (tabii, taksonun özellikleri dikkate alınarak topraklı veya topraksız, veya tüplü olabileceğini hatırlayalım.) dikimine başlanır ve bu işleme don'lu günlere kadar devam edilir.
• Budama için de en ideal aydır. Budanan dal ve sürgünlerin uçları kışın donarsa, bu ölü uçlar ilkbaharda yeniden kesilir.
• Yağışların yetersiz olması durumunda sulamaya devam edilir.
• Özellikle yeni dikilen fidanlara mutlaka su vermek gerektiği hiç unutulmamalıdır. Kış koşullarına karşı duyarlı olan bitkilerin dipleri kabartılmalı ve mümkünse uygun bir malzeme ile sarılmalıdır.

KIŞ DÖNEMİ

ARALIK

• Havalar uygun ise her türlü toprak işlemeleri yapılabilir
• ibreli ağaçlara,derin budanmış bitkilere toprak işlemesi sırasında organik gübre verilmesi iyi olur.
• Don yoksa her türlü fidan dikilir.
• Hatta donlu havalarda büyük ve ibreli ağaçların nakli ve yer değiştirmesi emniyetle yapılır.
• Budama işlemlerine devam edilir.
• Kışı sert geçen yörelerimizde bitkilerin kök boğazındaki topraklar kabartılmalıdır. Bu sırada kabartılan toprağa, torf, çürümüş yaprak, kaba organik gübre gibi koruyucu malzeme karıştırılarak toprak nemini donlardan korumuş oluruz:
• Karlı günlerde özellikle iğreli ağaçların dallarına zarar verecek kar tabakası temizlenmelidir.
• Çim alanlarında kış gübrelemesi yapılır. Bunun için 100 metrekare alana 2-2,5 metreküp hesabıyla çok iyi yanmış ve elenmiş organik gübre kullanılmalıdır. Kumlama yapılmamışsa, gübreye elenmiş dere kumu karıştırmayı unutmamalıyız. Gübre ve dere kumu tırmıkla karıştırılarak toprağa yedirilir.
• Kış gübrelemesi Ocak ve Şubat ayına kadar yapılabilir.

OCAK

• Uygun hava koşullarında gerekirse toprak işlenebilir. Her toprak işlemesinde toprağa organik gübre verilmesi gerektiğini bir kere daha vurgulayalım.
• Her türlü fidan rahatlıkla ve korkusuzca dikilir. Büyük ağaçların, yukarıda belirtildiği gibi yer değiştirmeleri yapılır.

ŞUBAT

• Toprak işleme için oldukça uygun bir aydır.
• Fidan çukurları açılır, belleme yapılır ve tabii gübre verilmesi ihmal edilmez.
• Kökleri gevşeyen ya da yeni dikilmiş olan fidanların kökleri sıkıştırılır
• Genç dal ve sürgünlerin kısaltılması, seyreltilmesi, ferahlandırılması yapılır.
• Kışın yapraklarını döken ağaçların yaşlı ve belli istikamete büyümesini islemediğimiz dalları dipten kesilir.
• Aşılı fidanların diplerinden çıkan "PİÇ" ler dipten kesilerek ağacın aşısız hali olan aslına dönmesine engel olunur.